Przerost trzeciego migdałka u dzieci najczęściej wygląda jak niewidoczna z zewnątrz przeszkoda w nosogardle, która powoduje oddychanie przez usta, chrapanie, nosową mowę, nawracające katary oraz problemy ze słuchem, a w badaniu endoskopowym przyjmuje postać powiększonej tkanki limfatycznej o kształcie czworoboku lub owalu, wypełniającej tylną część nosa i okolice ujść trąbek słuchowych [1][2][3][5].
Czym jest trzeci migdał i gdzie się znajduje?
Migdałek gardłowy, potocznie trzeci migdał, to element limfatycznego pierścienia Waldeyera, który wspiera wczesny trening odporności i w pierwszych latach życia może się fizjologicznie powiększać [3][4].
Struktura ta leży w nosogardle, na styku jamy nosowej i gardła, za podniebieniem miękkim, dlatego nie jest widoczna podczas zwykłego zaglądania do gardła i wymaga oceny endoskopowej [1][5].
W obrazie anatomicznym migdałek ma kształt czworoboku lub owalu i zbudowany jest z aktywnej immunologicznie tkanki limfatycznej reagującej na antygeny dróg oddechowych [3][4].
Jak wygląda przerost trzeciego migdałka u dzieci?
W przerostach patologicznych migdałek powiększa się nadmiernie i zacieśnia przestrzeń nosogardła, co utrudnia przepływ powietrza przez nos oraz upośledza drożność ujść trąbek słuchowych prowadzących do ucha środkowego [1][4][8].
W laryngoskopii lub endoskopii widoczna jest rozrośnięta, miękka tkanka limfatyczna wypełniająca nozdrza tylne i okolice trąbek słuchowych, często o powierzchni pofałdowanej, o zarysie czworoboku lub owalu, niewidoczna w zwykłym badaniu jamy ustnej [1][3][5].
Klinicznie przerost manifestuje się obrazem niedrożności nosa z oddychaniem przez usta, chrapaniem, bezdechami sennymi, nosową mową oraz skłonnością do nawracających infekcji uszu i zatok z pogorszeniem słuchu [1][2][5].
U części dzieci przewlekła niedrożność i wymuszone oddychanie przez usta sprzyjają rozwojowi tzw. twarzy migdałkowej i wad zgryzu, co wynika z zaburzeń toru oddechowego i napięcia mięśniowo kostnego twarzy [1][3][8].
Jaki jest zakres fizjologicznego a jaki patologicznego przerostu?
Fizjologiczny wzrost dotyczy głównie wieku 2 do 7 lat, ze szczytem częstości w okresie przedszkolnym, i ma znaczenie immunologiczne bez wyraźnych zaburzeń funkcjonalnych [3][4].
Za przerost patologiczny uznaje się stan, gdy rozrost tkanki prowadzi do objawów klinicznych takich jak obturacja nosa, zaburzenia snu, niedosłuch przewodzeniowy czy nawracające zapalenia ucha i zatok, co pociąga za sobą ryzyko następstw ogólnorozwojowych [1][3].
Dlaczego dochodzi do przerostu trzeciego migdałka?
Główne przyczyny to nawracające infekcje wirusowe i bakteryjne górnych dróg oddechowych, alergie oraz czynniki genetyczne, które stymulują aktywność i rozrost tkanki limfatycznej migdałka [1][7].
W okresie intensywnej pracy układu odpornościowego między 2 a 5 rokiem życia migdałek może się powiększać, a nadmierny rozrost zaburza drożność nosa i ujść trąbek słuchowych, tworząc warunki do przewlekłych stanów zapalnych i pogorszenia słuchu [1][8].
Stałe oddychanie przez usta ogranicza fizjologiczne oczyszczanie i ogrzewanie powietrza w nosie, co nasila ekspozycję na patogeny i podtrzymuje błędne koło przerostu oraz infekcji [1][4].
Jakie są najczęstsze objawy przerostu trzeciego migdałka?
- Utrwalone oddychanie przez usta i niedrożność nosa [1][2].
- Chrapanie i epizody bezdechów w nocy z pogorszeniem jakości snu [1][2].
- Nawracający katar oraz nosowa mowa wynikająca z upośledzenia rezonansu nosowego [1][5].
- Częste infekcje uszu i zatok oraz przejściowy lub utrwalony niedosłuch przewodzeniowy [1][2][5].
Jakie są główne zagrożenia i następstwa nieleczonego przerostu?
Przewlekła blokada ujść trąbek słuchowych sprzyja wysiękowemu zapaleniu ucha środkowego i niedosłuchowi, co obciąża rozwój mowy oraz procesy poznawcze [1][4].
Długotrwałe oddychanie przez usta i zaburzenia toru oddechowego mogą prowadzić do wad zgryzu, deformacji rysów twarzy oraz utrwalenia nieprawidłowej artykulacji [1][3].
Utrzymujące się bezdechy senne i fragmentacja snu zwiększają ryzyko zaburzeń zachowania, nadpobudliwości i trudności z koncentracją, które opisywane są u 30 do 40 procent dzieci z towarzyszącymi objawami [7].
Nieleczone zaburzenia snu i słuchu mogą skutkować opóźnieniami w rozwoju somatycznym i intelektualnym, dlatego wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie [1][3].
Jak rozpoznać i potwierdzić przerost trzeciego migdałka?
Najważniejszym badaniem jest endoskopia nosogardła, ponieważ trzeci migdał nie jest widoczny gołym okiem podczas zwykłego badania gardła i wymaga oceny bezpośredniej błony śluzowej [1][5].
Uzupełniająco wykonuje się ocenę słuchu oraz w razie wskazań obrazowanie, w tym tomografię nosogardła, co pomaga określić stopień obturacji i następstwa w uchu środkowym [1][4].
W algorytmie diagnostycznym ocenia się także nasilenie chrapania, obecność bezdechów, częstość infekcji oraz zaburzenia mowy i koncentracji, co ukierunkowuje wybór leczenia [1][2][4].
Jak leczyć przerost trzeciego migdałka?
Aktualne podejście rekomenduje ostrożność w kwalifikowaniu do adenotomii i rozpoczynanie od leczenia zachowawczego u dzieci z łagodniejszymi objawami, aby ograniczyć niepotrzebne interwencje chirurgiczne [1][4][9].
Leczenie zachowawcze obejmuje systematyczną higienę nosa roztworami soli oraz donosowe glikokortykosteroidy w celu zmniejszenia obrzęku, a także terapię przeciwzapalną i antybiotyki w razie potwierdzonej infekcji bakteryjnej [1][4][6].
Leczenie chirurgiczne w postaci adenotomii rozważa się przy ciężkiej i długotrwałej obturacji, bezdechach sennych, utrwalonym niedosłuchu lub niepowodzeniu leczenia zachowawczego, z celem przywrócenia drożności nosogardła i wentylacji ucha środkowego [1][4][8].
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacja laryngologiczna jest konieczna, gdy chrapanie, bezdechy lub uporczywa niedrożność nosa utrzymują się dłużej niż cztery tygodnie, gdy pojawiają się częste infekcje uszu i zatok, zaburzenia mowy lub słuchu oraz gdy objawy wpływają na koncentrację i zachowanie [1][2][4].
Co różnicuje wygląd przerostu w ocenie klinicznej i endoskopowej?
W ocenie klinicznej dominuje obraz dziecka oddychającego przez usta z nosową mową i pogorszonym snem, co sugeruje przeszkodę w nosogardle [1][2].
W endoskopii uwidacznia się rozrośnięta tkanka limfatyczna wypełniająca nosogardło, zwykle o gładkiej lub pofałdowanej powierzchni, o zarysie czworoboku lub owalu, której wielkość koreluje z nasileniem niedrożności i ryzykiem blokady trąbek słuchowych [3][4][5].
Podsumowanie
Przerost trzeciego migdałka to nadmierny rozrost migdałka gardłowego w nosogardle, który u dzieci w wieku przedszkolnym może przejść z fizjologicznego powiększenia w stan patologiczny powodujący obturację nosa, zaburzenia snu i słuchu oraz konsekwencje rozwojowe [1][3][4].
Złotym standardem potwierdzenia rozrostu jest endoskopia nosogardła, a leczenie należy rozpoczynać od metod zachowawczych, rozważając adenotomię w razie ciężkich lub utrwalonych objawów [1][4].
Wczesna identyfikacja i odpowiednie postępowanie ograniczają ryzyko niedosłuchu, wad zgryzu, twarzy migdałkowej i zaburzeń zachowania, poprawiając oddychanie, sen i rozwój dziecka [1][3][7][8].
Źródła:
- https://inter-med.pl/trzeci-migdal-u-dziecka/
- https://clebre.com/kiedy-trzeci-migdal-u-dziecka-to-powod-do-niepokoju/
- https://diag.pl/pacjent/artykuly/trzeci-migdalek-u-dzieci-objawy-i-przyczyny/
- https://omegamc-wroclaw.pl/blog/przerost-trzeciego-migdalka-u-dzieci-jak-rozpoznac-i-kiedy-konieczny-jest-zabieg/
- https://dworska.pl/baza-wiedzy-dw2/laryngologia/przerost-migdalka-u-dziecka
- https://www.apo-discounter.pl/blog/zdrowie/choroby/trzeci-migdal-u-dziecka-przyczyny-i-leczenie/
- https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/laryngologia/78423,przerost-migdalkow-u-dzieci
- https://carolina.pl/aktualnosci/przerosniety-trzeci-migdal-u-dziecka-kiedy-zamiast-chronic-przed-chorobami-sam-je-powoduje/
- https://www.facebook.com/SzpitaleCarolinaOptimum/videos/czy-przerost-trzeciego-migda%C5%82ka-to-co%C5%9B-czym-naprawd%C4%99-trzeba-si%C4%99-martwi%C4%87-to-pytan/1266276638963707/
CentrumLaryngologiczne.pl to czołowy polski portal medyczny poświęcony zdrowiu górnych dróg oddechowych. Specjalizujemy się w przekazywaniu rzetelnej wiedzy laryngologicznej w przystępnej formie, łącząc najnowsze osiągnięcia nauki z praktycznymi potrzebami pacjentów.