Streptococcus spp co to jest i dlaczego budzi zainteresowanie lekarzy?

Streptococcus spp. to rodzaj bakterii budzących szczególne zainteresowanie lekarzy ze względu na szeroki zakres chorób, które wywołują u człowieka, a także przez rosnącą oporność na antybiotyki oraz powikłania po infekcjach. Stanowią poważny problem zdrowotny, zwłaszcza w populacji dziecięcej oraz w środowiskach szpitalnych[1][2][4][5][7].

Definicja Streptococcus spp. i najważniejsze cechy

Paciorkowce, czyli Streptococcus spp., są to Gram-dodatnie kuliste bakterie tlenowe lub względnie beztlenowe, których komórki łączą się w charakterystyczne łańcuchy lub pary. Nazwa wywodzi się od greckiego „streptos”, oznaczającego „wyginający się”[1][2][4][5].

Wyróżnia je kilka kluczowych właściwości: brak katalazy, kształt ziarniaków, produkcja enzymów i toksyn takich jak hemolizyna, streptokinaza oraz DNA-azy. Zdolność do przetrwania zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych, umożliwia kolonizację różnych środowisk w organizmie człowieka[1][4][5].

Strukturalnie paciorkowce pokryte są otoczką polisacharydową, co chroni je przed działaniem układu odpornościowego i ułatwia inwazję na błony śluzowe. Są katalazo-ujemne oraz stanowią część fizjologicznej flory jamy ustnej oraz przewodu pokarmowego, pełniąc rolę zarówno drobnoustrojów komensalnych, jak i patogenów oportunistycznych[4][10].

Dlaczego Streptococcus spp. budzi zainteresowanie lekarzy?

Streptococcus spp. budzi zainteresowanie lekarzy przede wszystkim z powodu zdolności do wywoływania ciężkich, a często powikłanych chorób zakaźnych. Bakterie te odpowiadają za zapalenie gardła, szkarlatynę, zapalenie płuc, różę, liszajec, martwicze zapalenie powięzi, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a także wiele powikłań autoimmunologicznych jak gorączka reumatyczna i ostre zapalenie kłębuszków nerkowych[1][2][4][5][6][7][8].

Równie poważny problem stanowią szczepy wykazujące oporność na antybiotyki – zwłaszcza enterokoki, które są głównym przedmiotem monitorowania zakażeń szpitalnych. Wysoka inwazyjność Streptococcus spp. stawia przed współczesną medycyną istotne wyzwania w obszarze diagnostyki, leczenia oraz profilaktyki zakażeń[7][10].

Nosicielstwo niektórych gatunków, jak S. pneumoniae, jest powszechne u dzieci z niedojrzałym układem odpornościowym, co predysponuje do częstszych zakażeń właśnie w tej populacji[1]. Jednocześnie kolonie paciorkowców bytują w jamie ustnej czy przewodzie pokarmowym jako flora endogenna – jednak w określonych warunkach mogą stać się przyczyną poważnych infekcji[1][5][7].

Powikłania po zakażeniach Streptococcus spp. mają charakter odległy i mogą prowadzić do uszkodzenia serca (gorączka reumatyczna) czy nerek (ostre zapalenie kłębuszków nerkowych) – najbardziej znane są powikłania po zakażeniu S. pyogenes[1][5][7].

Klasyfikacja i grupy Streptococcus spp.

Bakterie Streptococcus grupowane są według zakresu hemolizy (rozkładu erytrocytów) na podłożu agarowym: alfa-hemolizujące (zielonkawe zabarwienie wokół kolonii, np. S. pneumoniae, S. viridans), beta-hemolizujące (całkowita liza krwinek, np. S. pyogenes – grupa A) oraz gamma-hemolizujące (brak hemolizy)[1][2][4].

Dodatkowo wykorzystywana jest klasyfikacja serologiczna Lancefield, oparta o wykrywanie specyficznych antygenów (wielocukrów) na powierzchni komórek. Wyróżnia się aż 20 grup serologicznych, z których w praktyce klinicznej najważniejsze są: grupa A (S. pyogenes – angina, szkarlatyna), grupa B (S. agalactiae – zakażenia noworodków), grupa G oraz enterokoki (wcześniej grupa D)[4].

Klasyfikacja ta pozwala nie tylko na identyfikację patogenu, ale również na ocenę ryzyka powikłań oraz wybór skutecznej profilaktyki, w tym szczepień dla grupy szczególnego ryzyka, jak dzieci i seniorzy[4][10].

Najważniejsze gatunki i ich znaczenie kliniczne

S. pyogenes jest ścisłym patogenem człowieka i główną przyczyną ostrych zakażeń gardła, anginy paciorkowcowej, szkarlatyny, liszajca, róży i martwiczego zapalenia powięzi. W badaniach epidemiologicznych przywoływany w kontekście wysokiej liczby cytowań dotyczącej roli w infekcjach i powikłaniach[4][5][6][9].

S. pneumoniae to istotny patogen wywołujący zapalenia płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zakażenia ucha środkowego. Charakterystyczna jest kolonizacja nosogardzieli u dzieci, co sprzyja szerzeniu zakażeń drogą kropelkową[1][4].

S. agalactiae (GBS) odpowiada za zakażenia okołoporodowe oraz posocznicę i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u noworodków. Zakażenia tym gatunkiem są powodem do prowadzenia badań przesiewowych i wdrażania profilaktyki okołoporodowej u kobiet ciężarnych[4][5][7].

Enterokoki (dawniej Streptococcus grupa D) to bakterie należące do mikrobiomu jelitowego. W warunkach osłabionej odporności mogą prowadzić do ciężkich zakażeń szpitalnych, szczególnie problematyczne z uwagi na narastającą oporność na antybiotyki[7][10].

Mechanizmy patogenności i powikłania

Streptococcus spp. wykorzystują szereg mechanizmów umożliwiających zainfekowanie gospodarza. Kluczową rolę odgrywa obecność otoczki polisacharydowej, produkcja streptolizyn i innych toksyn tkankowych, a także zdolność do powodowania hemolizy krwinek czerwonych[1][4][6].

Charakterystyczna jest wytwarzana przez te bakterie hemolizyna, która uszkadza błony komórkowe i ułatwia rozprzestrzenianie się drobnoustroju. Dodatkowo w odpowiedzi na obecność antygenów bakteryjnych dochodzi do reakcji autoimmunologicznych, których efektem są schorzenia serca (gorączka reumatyczna) i nerek (ostre zapalenie kłębuszków nerkowych)[1][4][6].

Powikłania zakażeń Streptococcus spp. mogą prowadzić do długotrwałych następstw zdrowotnych – szkarlatyna przebiega z typową wysypką, która ustępuje po około tygodniu, jednak pojawia się złuszczanie naskórka. Skutki powikłań są szczególnie poważne u dzieci oraz osób z niedoborami odporności[5][6][7].

Aktualne trendy medyczne i profilaktyka

W ostatnich latach obserwowany jest wzrost zachorowań spowodowanych szczepami opornymi na antybiotyki, co wymusza stałe monitorowanie występowania zakażeń szpitalnych. Zjawisko to dotyczy szczególnie enterokoków, które coraz częściej opierają się wielu dostępnym terapiom, czyniąc leczenie trudniejszym i wydłużając czas hospitalizacji[7][10].

Szczególną rolę odgrywa także profilaktyka szczepienna – szczepionki przeciw S. pneumoniae zalecane są dzieciom i osobom powyżej 65. roku życia, co redukuje ryzyko zachorowań na inwazyjne postaci zakażeń pneumokokowych oraz powikłań w tych grupach wiekowych[7][10].

Ważnym zagadnieniem są też działania edukacyjne oraz wdrażanie przesiewów w kierunku nosicielstwa GBS u kobiet w ciąży, co pozwala na zapobieganie ciężkim zakażeniom noworodków. Monitorowanie epidemiologiczne i rozwój nowych metod diagnostycznych pozostaje jednym z kluczowych wyzwań medycyny dotyczących Streptococcus spp.[7][10].

Podsumowanie

Streptococcus spp. to bakterie o ogromnym znaczeniu dla zdrowia publicznego, wywołujące szerokie spektrum chorób, a ich zmienność oraz oporność na leczenie sprawiają, że pozostają w centrum zainteresowania lekarzy. Kluczowe jest monitorowanie trendów oporności, prowadzenie profilaktyki szczepiennej oraz edukacja społeczeństwa w zakresie zapobiegania zakażeniom[1][2][4][5][7].

Źródła:

• [1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Paciorkowce
• [2] https://fizjoterapeuty.pl/choroby/paciorkowce.html
• [3] https://leki.pl/na/zakazenie-paciorkowcem-z-grupy-a/etiologia/
• [4] https://www.doz.pl/czytelnia/a16244-Paciorkowiec_Streptococcus__czym_sie_charakteryzuja_zakazenia_paciorkowcowe_Jak_mozna_sie_zarazic_paciorkowcem
• [5] https://enel.pl/enelzdrowie/zdrowie/paciorkowiec-co-to-jest-przyczyny-objawy-i-leczenie
• [6] https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-zakazne,paciorkowiec—rodzaje–choroby–powiklania-i-leczenie,artykul,10958323.html
• [7] https://apteline.pl/artykuly/paciorkowiec-co-to-jest-i-jak-go-leczyc
• [8] https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/322942,paciorkowiec-czym-jest-i-jakie-choroby-wywoluje
• [9] http://am-online.org/web/archiwum/vol5232013223.pdf
• [10] https://lepolek.pl/artykul/paciorkowce/492