Przesiewowe badanie słuchu noworodka wykonuje się rutynowo przed wypisem ze szpitala, zwykle w 2-3 dobie życia. Najczęściej stosuje się OAE, a u dzieci z grup ryzyka także AABR. Nieprawidłowy wynik wymaga powtórzenia i pełnej diagnostyki zgodnie z modelem 1-3-6: przesiew do 1. miesiąca, diagnoza do 3., rozpoczęcie interwencji do 6. [1][2][3]
Na czym polega przesiewowe badanie słuchu noworodka?
Przesiewowe badanie słuchu noworodków to krótkie, bezbolesne i obiektywne badanie wykonywane w pierwszych dniach życia. Jego celem jest wczesne wykrycie podejrzenia niedosłuchu, a nie ostateczne rozpoznanie choroby. To badanie nie wymaga świadomej reakcji dziecka, ponieważ nie jest testem behawioralnym. Ocenia się obiektywną odpowiedź narządu słuchu na dźwięk za pomocą aparatury medycznej [3].
W praktyce stosuje się dwie technologie: OAE (otoemisje akustyczne), które oceniają odpowiedź ślimaka, oraz AABR lub ABR (słuchowe potencjały wywołane z pnia mózgu), które oceniają przewodzenie sygnału wzdłuż nerwu słuchowego i pnia mózgu. Dobór metody zależy od stanu dziecka i środowiska klinicznego, a obie technologie są uznanymi standardami przesiewowymi w neonatologii [3].
Kiedy i gdzie wykonuje się badanie?
Badanie wykonuje się przed wypisem ze szpitala, zwykle w 2-3 dobie życia. Jeżeli z jakiegoś powodu nie było to możliwe, zaleca się przeprowadzić przesiew nie później niż do ukończenia 1. miesiąca życia. Ten harmonogram jest częścią rekomendowanego modelu 1-3-6: przesiew do 1. miesiąca, pełna diagnostyka do 3., a rozpoczęcie wczesnej interwencji do 6. miesiąca życia dziecka [1][2][3].
W Polsce powszechny program przesiewowych badań słuchu noworodków działa od stycznia 2004 r., dzięki czemu zdecydowana większość dzieci ma badanie wykonane jeszcze w szpitalu. Dzieci z oddziałów intensywnej terapii noworodka oraz z czynnikami ryzyka powinny być badane z użyciem AABR i objęte monitorowaniem słuchu, nawet jeśli wstępny przesiew był prawidłowy [3].
Jak wygląda badanie krok po kroku?
Badanie odbywa się w cichym pomieszczeniu, gdy dziecko jest spokojne, najlepiej nakarmione i śpi. Przed pomiarem sprawdza się drożność przewodów słuchowych oraz prawidłowe ułożenie sondy lub elektrod, co ogranicza ryzyko artefaktów. To istotne, ponieważ hałas, ruchy dziecka lub wydzielina w przewodzie słuchowym mogą zafałszować wynik.
W metodzie OAE do ucha wkłada się małą sondę, która emituje ciche dźwięki i rejestruje odpowiedź komórek rzęsatych zewnętrznych ślimaka. Badanie jest szybkie i bezbolesne. Zalegająca maź lub płyn w uchu zewnętrznym albo środkowym mogą przejściowo zaburzać zapis i dawać wynik wymagający powtórzenia.
W metodzie AABR na głowie dziecka umieszcza się niewielkie elektrody, a do uszu podaje się bodźce akustyczne. Aparat rejestruje i automatycznie analizuje bioelektryczną odpowiedź drogi słuchowej na poziomie nerwu słuchowego i pnia mózgu, klasyfikując wynik jako zaliczony lub wymagający dalszej oceny.
Czym różnią się OAE i AABR?
OAE ocenia przede wszystkim funkcjonowanie ślimaka i jest powszechnie wykorzystywane u zdrowych noworodków. AABR obejmuje szerszy odcinek drogi słuchowej, co pozwala wykrywać nieprawidłowości nerwu słuchowego i pnia mózgu, których samo OAE może nie ujawnić. W oddziałach intensywnej terapii noworodka oraz u dzieci z czynnikami ryzyka AABR jest szczególnie zalecane, a w wielu programach stosuje się strategie łączone lub dwuetapowe, dostosowane do lokalnych zasobów i populacji [3].
Wybór metody zależy od warunków klinicznych i organizacyjnych. Międzynarodowe zalecenia akceptują zarówno OAE, jak i AABR jako skuteczne technologie przesiewowe, z odmiennymi zasadami stosowania w populacji zdrowych noworodków i na oddziałach intensywnej terapii [3].
Co oznacza wynik badania?
Wynik „zaliczony” (pass) oznacza, że w momencie badania nie wykryto cech niedosłuchu wymagających natychmiastowej diagnostyki. Nie wyklucza to jednak ryzyka późniejszego, postępującego lub nabytego ubytku słuchu, dlatego ważna jest dalsza obserwacja rozwoju reakcji na dźwięki i mowy w domu oraz podczas wizyt kontrolnych [1].
Wynik „niezaliczony” lub „refer” nie jest równoznaczny z rozpoznaniem niedosłuchu. Może wynikać na przykład z płynu owodniowego lub mazi w przewodzie słuchowym, hałasu podczas badania, ruchów dziecka albo niedokładnego ułożenia sondy. Taki wynik wymaga powtórzenia badania, a gdy nieprawidłowość się utrzymuje, pełnej diagnostyki audiologicznej.
Jakie czynniki mogą zaburzać wynik badania?
- płyn owodniowy lub maź w przewodzie słuchowym
- płyn w uchu środkowym
- hałas w otoczeniu podczas pomiaru
- płacz i ruchy dziecka
- nieprawidłowe dopasowanie sondy
- wcześniactwo i pobyt na intensywnej terapii [3]
- infekcje wrodzone, w tym zakażenie cytomegalowirusem [3]
- uwarunkowania genetyczne i rodzinne występowanie niedosłuchu [3]
- wady twarzoczaszki i wybrane zespoły genetyczne [3]
- stosowanie leków potencjalnie ototoksycznych [3]
Co dalej po nieprawidłowym wyniku?
Po nieprawidłowym wyniku należy pilnie zorganizować powtórne przesiewowe badanie słuchu u noworodka. Jeżeli kolejne badanie nadal wskazuje na nieprawidłowość, dziecko powinno przejść pełną diagnostykę audiologiczną. Typowa ścieżka obejmuje diagnostyczne ABR, tympanometrię wysokoczęstotliwościową 1 kHz, powtórne OAE oraz konsultację audiologiczno-laryngologiczną.
Organizacja dalszego postępowania powinna realizować model 1-3-6, a w programach o wysokiej wydajności dąży się do modelu 1-2-3. Największym wyzwaniem systemowym nie jest sam przesiew, lecz utrata dziecka z obserwacji i diagnostyki. Dlatego kluczowe jest aktywne umawianie terminów i sprawne przekazywanie informacji między ośrodkami [2][1].
Co po prawidłowym przesiewie powinni robić rodzice?
Po prawidłowym wyniku rodzice powinni nadal uważnie obserwować reakcje dziecka na dźwięki oraz tempo rozwoju mowy i komunikacji. Każde niepokojące objawy, nawet przy prawidłowym przesiewie w szpitalu, wymagają konsultacji specjalistycznej. Część ubytków słuchu ujawnia się później, ma charakter postępujący lub nabyty, więc czujność opiekunów i lekarzy ma znaczenie dla szybkiej interwencji [1].
W dokumentacji medycznej, w tym w książeczce zdrowia, wynik przesiewu jest odnotowywany jako prawidłowy lub wymagający dalszego postępowania. Warto sprawdzić zapisy po wypisie i dopilnować terminów ewentualnych badań kontrolnych.
Dlaczego wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie?
Wczesne rozpoznanie niedosłuchu pozwala rozpocząć interwencję w okresie największej plastyczności mózgu, co przekłada się na lepszy rozwój mowy, języka, komunikacji i funkcji poznawczych. Rozpoczęcie wczesnej interwencji do 6. miesiąca życia wyraźnie poprawia rokowanie, dlatego tak ważne jest trzymanie się ram czasowych przesiewu i diagnostyki [2][1][3].
Które dzieci wymagają szczególnego monitorowania?
Dzieci przebywające na oddziale intensywnej terapii noworodka oraz noworodki z istotnymi czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniactwo, wady twarzoczaszki, rodzinne występowanie niedosłuchu, infekcje wrodzone lub ekspozycja na leki ototoksyczne, powinny przejść przesiew z użyciem AABR i pozostawać w obserwacji audiologicznej, nawet jeśli przesiew został zaliczony. Wynika to z ryzyka zaburzeń drogi słuchowej, których nie zawsze wykrywa samo OAE [3].
Ile czasu trwa badanie i czy jest bezpieczne?
Cały proces jest szybki, bezpieczny i bezbolesny. Najlepiej wykonywać go, gdy dziecko śpi, co zwiększa wiarygodność pomiaru. Badanie przesiewowe nie jest testem behawioralnym, dlatego nie wymaga świadomej współpracy dziecka. Technologie OAE i AABR stanowią standard opieki nad noworodkami i są stosowane rutynowo w programach przesiewowych [3].
Podsumowanie
Badanie słuchu u noworodka wykonuje się przed wypisem ze szpitala, zwykle w 2-3 dobie życia, metodą OAE lub AABR. Wynik nieprawidłowy nie oznacza jeszcze niedosłuchu, lecz wymaga powtórzenia i ewentualnej pełnej diagnostyki. Działaj zgodnie z modelem 1-3-6, pamiętając, że wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie dla rozwoju dziecka. Program przesiewowy działa w Polsce od 2004 r., a jego skuteczność zależy także od terminowej kontroli i braku utraty dzieci z obserwacji [1][2].
Materiały źródłowe
- https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/hearing-loss-in-children/
- https://www.jcih.org/JCIH_2019_Executive_Summary.pdf
- https://www.health.mn
CentrumLaryngologiczne.pl to czołowy polski portal medyczny poświęcony zdrowiu górnych dróg oddechowych. Specjalizujemy się w przekazywaniu rzetelnej wiedzy laryngologicznej w przystępnej formie, łącząc najnowsze osiągnięcia nauki z praktycznymi potrzebami pacjentów.