Na czym polega tomografia komputerowa zatok i kiedy warto ją wykonać?

Tomografia komputerowa zatok (TK zatok) to obecnie najdokładniejsze badanie obrazowe zatok przynosowych, pozwalające wykrywać schorzenia niewidoczne na tradycyjnych zdjęciach RTG i skutecznie planować leczenie wielu chorób laryngologicznych oraz stomatologicznych [1][2][3][4][7][8].

Na czym polega tomografia komputerowa zatok?

Tomografia komputerowa zatok wykorzystuje promieniowanie jonizujące, emitowane przez lampę rentgenowską obracającą się wokół głowy pacjenta. W trakcie pełnego obrotu urządzenia, stożkowa wiązka promieni X przenika przez tkanki, osłabiając się w różnym stopniu w zależności od ich gęstości. Detektory rejestrują sygnały wysyłane przez promienie, a komputer przetwarza uzyskane dane w precyzyjne obrazy dwuwymiarowe i trójwymiarowe [1][3][4][5][6][7][10].

Całe badanie jest bezinwazyjne i nie wymaga specjalnych przygotowań. Pacjent podczas badania leży na ruchomym stole, który wsuwany jest do tuby tomografu. Głowę stabilizuje się w odpowiedniej pozycji, aby uzyskać jak najbardziej szczegółowe odwzorowanie struktur. W niektórych przypadkach stosuje się podanie środka kontrastowego, aby wyraźniej zobrazować konkretne obszary [1][4][5][6][7].

TK zatok odgrywa istotną rolę w precyzyjnej diagnostyce zmian zapalnych, nowotworowych, pourazowych, a także w planowaniu zabiegów chirurgicznych. Jest zalecana przez Europejskie Towarzystwo Rynologiczne jako metoda o zdecydowanie wyższej czułości i precyzji niż klasyczne RTG zatok [2].

Jak przebiega badanie tomografii komputerowej zatok?

Procedura trwa zazwyczaj od 10 do 15 minut. Pacjent przed badaniem powinien usunąć z głowy wszelkie metalowe przedmioty, takie jak kolczyki czy spinki [7]. Po zajęciu pozycji na stole operator informuje przez interkom o kolejnych etapach badania, zachowując pełen kontakt z pacjentem [1][4][5][6].

Cały zespół urządzenia tworzą tuba tomografu, źródło promieniowania rentgenowskiego, zestaw detektorów oraz komputer z zaawansowanym oprogramowaniem do rekonstrukcji obrazów [1][4][5][6]. W razie konieczności administratorzy mogą zastosować środek kontrastowy podawany dożylnie, szczególnie w przypadkach podejrzenia rozległych zmian chorobowych lub planowania zabiegu chirurgicznego [1][4][5][6][7].

W przypadku dzieci i kobiet w wieku rozrodczym TK wykonuje się wyłącznie po ścisłej analizie wskazań medycznych z uwagi na dawkę promieniowania [2][6][8].

Kiedy warto wykonać tomografię komputerową zatok?

Główne wskazania do tomografii komputerowej zatok obejmują przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, szczególnie wtedy, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi zadowalających efektów lub istnieje podejrzenie powikłań [1][2][3][4][6][8].

Badanie wykonuje się również w przypadku podejrzenia obecności guzów, torbieli, polipów, ropni, krwawień z nosa o niejasnym pochodzeniu, urazów twarzoczaszki, wad wrodzonych oraz w ramach przygotowań do zabiegów chirurgicznych i leczenia stomatologicznego, w tym implantologii i ortodoncji [1][3][4][6][8][10].

TK zatok pozwala na ocenę stopnia zaawansowania zmian zapalnych, precyzyjne określenie lokalizacji ognisk chorobowych oraz ocenę struktur kostnych i tkanek miękkich, co ma kluczowe znaczenie przy planowaniu leczenia operacyjnego [1][2][3][7][8].

Co wyróżnia tomografię komputerową zatok w diagnostyce?

W porównaniu z tradycyjnym RTG zatok, tomografia komputerowa zapewnia znacznie wyższą czułość, rozdzielczość i dokładność w ocenie zarówno tkanek miękkich, jak i kości. Pozwala uwidocznić szczegóły anatomiczne ujść zatok, przewodów nosowych i wszelkich zmian ropnych, torbielowatych czy guzowatych, które mogą pozostać niezauważone na konwencjonalnych zdjęciach rentgenowskich [1][2][3][7][8].

TK jest nieoceniona w planowaniu zabiegów endoskopowych, chirurgii szczękowo-twarzowej, leczenia stomatologicznego, a także w ocenie skutków leczenia. Alternatywą dla klasycznej tomografii komputerowej jest tomografia wolumetryczno-stożkowa (CBCT), stosowana zwłaszcza w stomatologii ze względu na niższą dawkę promieniowania i wystarczającą szczegółowość przy mniejszych polach obrazowania [2][5][10].

Mimo że dawka promieniowania w TK zatok jest wyższa niż przy klasycznym RTG, to pozostaje zdecydowanie niższa niż w przypadku pełnego badania tomografii komputerowej całej głowy [2][5][10].

Przeciwwskazania i bezpieczeństwo TK zatok

Badanie TK zatok jest uważane za procedurę bezpieczną, jednak podstawowymi przeciwwskazaniami są ciąża oraz znana nadwrażliwość na kontrast, jeśli zachodzi potrzeba jego zastosowania [2][6][8]. Przed badaniem zawsze należy poinformować personel o ewentualnych alergiach, chorobach nerek i obecności ciąży.

W przypadkach szczególnych, gdy obrazowanie jest niezbędne, decyzję o wykonaniu badania podejmuje się po indywidualnej analizie ryzyka i korzyści [2][6][8].

Podsumowanie

Tomografia komputerowa zatok to nowoczesna, wysoce precyzyjna metoda diagnostyczna umożliwiająca szczegółową ocenę zatok przynosowych, struktur kostnych i tkanek miękkich okolicy twarzoczaszki. Odpowiednio wykonane badanie pozwala wcześnie wykryć przewlekłe zapalenie, guzy, urazy i inne patologie, które mogą być niewidoczne w tradycyjnych metodach obrazowania [1][2][3][4][7][8]. Ze względu na wysoką czułość i szerokie zastosowanie, TK zatok coraz częściej zastępuje przestarzałe RTG w diagnostyce schorzeń nosa i zatok, zgodnie z aktualnymi wytycznymi specjalistów [2].

Źródła:

• [1] https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/uslugi/badania/tomografia-komputerowa-zatok
• [2] https://www.cbkjci.pl/post/blog/86,tomografia-komputerowa-w-diagnostyce-zapalenia-zatok
• [3] https://mml.com.pl/tomografia-komputerowa-zatok-jak-sie-do-niej-przygotowac-jak-wyglada-i-kiedy-wykonac-badanie/
• [4] https://enel.pl/usluga/tomografia-komputerowa-zatok/
• [5] https://www.znanylekarz.pl/blog/tomografia-komputerowa-zatok-jak-przebiega-jak-sie-przygotowac
• [6] https://www.medonet.pl/zdrowie,tomografia-zatok—wskazania–przygotowanie-do-badania–przebieg-badania,artykul,1730897.html
• [7] https://www.doz.pl/czytelnia/a15454-Tomografia_komputerowa_zatok__jak_wyglada_badanie_Ile_kosztuje_CT_zatok
• [8] https://lekarzebezkolejki.pl/blog/kiedy-warto-przeprowadzic-tomografie-komputerowa-zatok/w-3446
• [10] https://skanai.pl/roznice-cbct-a-ct/