Jak pobudzić smak i węch po przeziębieniu? Najskuteczniejsze działania obejmują: ocenę lekarską w kierunku przyczyn (np. polipy, zapalenie zatok), regularny trening węchu (systematyczne wąchanie zapachów), leczenie objawowe (np. steroidy donosowe lub krótkie kursy steroidów doustnych – wyłącznie w szczególnych przypadkach), uzupełnienie niedoborów oraz modyfikację diety. Zdecydowana większość zaburzeń ustępuje w ciągu dni lub tygodni, choć niektóre przypadki mogą trwać miesiącami i wymagają pogłębionej diagnostyki specjalistycznej [1][2][4].
Przyczyny zaburzeń smaku i węchu po infekcji
Utrata węchu (anosmia) i zaburzenia smaku (dysgeuzja/hipogeuzja) po przeziębieniu bądź innej infekcji wirusowej najczęściej wynikają z obrzęku błony śluzowej nosa, który blokuje dostęp cząsteczek zapachowych do receptorów, uszkodzenia nabłonka węchowego przez wirusa lub zaburzeń przewodzenia bodźców węchowych [3][8]. W rzadkich przypadkach utrata węchu/smaku może mieć inne podłoże, np. obecność polipów lub jednostronne uszkodzenie nerwu [5][3].
Najczęściej jednak do pełnego powrotu węchu i smaku dochodzi samoistnie po ustąpieniu infekcji, gdy obrzęk mija i błona śluzowa się regeneruje [2][4]. Kluczowe są pierwsze dni oraz tygodnie po zachorowaniu – wtedy u większości osób dochodzi do poprawy [2][1].
Ocenianie i diagnostyka przyczyn przewlekłych zaburzeń
Jeśli węch lub smak nie wraca w ciągu kilku tygodni, wskazana jest konsultacja laryngologiczna, a często także diagnostyka obrazowa (np. tomografia komputerowa w przypadku podejrzenia zmian strukturalnych lub gdy objawy są jednostronne) [5][8][3]. Pozwala to wykluczyć inne przyczyny, takie jak przewlekłe zapalenie zatok lub polipy [5][3].
W przypadku stwierdzenia dodatkowych dolegliwości, takich jak niedrożność nosa czy ból zatok, wdraża się odpowiednie leczenie przyczynowe (usuwanie polipów, korekta przegrody, leczenie infekcji zatok) [2][4].
Trening węchu – kluczowa, niefarmakologiczna metoda rehabilitacji
Trening węchu (olfactory training) to obecnie rekomendowany sposób na pobudzenie regeneracji receptorów zapachowych po przebytej infekcji [1][2]. Polega na dwukrotnym (najlepiej rano i wieczorem) świadomym wąchaniu czterech wybranych zapachów przez 20–30 sekund każdy, przez co najmniej 12 tygodni, z rotacją zestawu zapachów co trzy miesiące [1][2].
Takie postępowanie angażuje mechanizmy neuroregeneracji i plastyczności mózgu, pobudza odbudowę uszkodzonych komórek węchowych i przyczynia się do poprawy różnicowania bodźców zapachowych [1][2]. Najlepsze efekty daje systematyczność treningu oraz dokumentowanie postępów [1][2].
Leczenie objawowe: farmakoterapia i zalecenia dodatkowe
Jeśli zaburzenia są nasilone lub przewlekłe, lekarz może rozważyć stosowanie steroidów donosowych (spraye z glikokortykosteroidami) w celu zmniejszenia obrzęku i stanu zapalnego śluzówki [4][2]. W wybranych przypadkach – szczególnie przy braku efektów leczenia miejscowego lub przy ciężkich zaburzeniach – specjalista może zalecić krótką kurację steroidami ogólnoustrojowymi [4][2]. O doborze leków zawsze decyduje lekarz otolaryngolog na podstawie szczegółowej oceny [4][2].
Zaleca się także systematycznie uzupełniać ewentualne niedobory cynku czy witamin (m.in. A, B2), które mogą wspierać regenerację nabłonków. Dieta powinna być bogata w różnorodne smaki i aromaty, co dodatkowo stymuluje zmysły [1][2].
Postępowanie w pierwszych tygodniach po przeziębieniu
Najważniejsze działania to: usunięcie obrzęku nosa (odpowiednie nawodnienie, ochrona przed nadmiernym przesuszeniem śluzówki, unikanie czynników drażniących), rozpoczęcie i regularne prowadzenie treningu węchu oraz obserwacja dynamiki objawów [3][2]. U większości pacjentów dochodzi do samoistnego odzyskania smaku i węchu w ciągu dni–tygodni [1][2][4].
Jeśli zaburzenia utrzymują się powyżej kilku tygodni lub mają nietypowy charakter (np. wyłącznie jednostronny brak węchu), konieczne jest pogłębienie diagnostyki [5][3].
Nowoczesne kierunki i badania nad rehabilitacją zaburzeń węchu
Od czasów pandemii COVID-19 znacząco zwiększono badania nad rehabilitacją węchu i protokołami treningu [1][8]. Standaryzacja treningu węchu jako postępowania pierwszego wyboru jest szeroko promowana, wzbogacana też o doniesienia dotyczące farmakoterapii wspomagającej, suplementacji oraz innych, nowych metod neuroregeneracyjnych [1][2][4].
W praktyce leczenia nacisk kładzie się na wczesną interwencję, systematyczne postępowanie oraz szybką diagnostykę różnicową w przypadku objawów przewlekłych lub nietypowych [2][5][8].
Podsumowanie: jak skutecznie pobudzić smak i węch po przeziębieniu?
Najważniejsze działania obejmują regularny trening węchu, wykluczenie innych przyczyn braku węchu/smaku, stosowanie leków miejscowych (steroidy) oraz uzupełnianie niedoborów i dietę bogatą w różnorodne bodźce smakowe i zapachowe [1][2][4]. Powrót do pełnej sprawności następuje u większości osób w ciągu kilku tygodni. Utrzymywanie się objawów przez dłuższy czas wymaga specjalistycznej konsultacji i dalszej terapii [5][3][8].
Źródła:
- https://mml.com.pl/odzyskanie-wechu-po-covid-19/
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/utrata-brak-wechu-i-smaku-przyczyny-jak-dlugo-trwa-leczenie/
- https://www.znanylekarz.pl/pytania-odpowiedzi/brak-wechu-i-smaku-po-przeziebieniu
- https://www.mp.pl/pacjent/grypa/lista/85970,brak-wechu-i-smaku-po-infekcji-grypowej
- https://medincus.pl/artykuly/zaburzen-wechu-i-smaku-nie-nalezy-lekcewazyc/
- https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/lista/115385,co-zrobic-aby-przywrocic-wech-i-smak
- https://www.acatar.pl/jak-pokonac-infekcje-zatok
- https://www.termedia.pl/koronawirus/Dr-Grabowski-Uposledzenie-wechu-nalezy-diagnozowac-i-leczyc,48975.html
CentrumLaryngologiczne.pl to czołowy polski portal medyczny poświęcony zdrowiu górnych dróg oddechowych. Specjalizujemy się w przekazywaniu rzetelnej wiedzy laryngologicznej w przystępnej formie, łącząc najnowsze osiągnięcia nauki z praktycznymi potrzebami pacjentów.