Afonia jest stanem, w którym osoba traci możliwość wydawania dźwięków głosowych, prowadząc tym samym do bezgłosu lub szepczącego sposobu komunikacji. Problem ten, choć często bagatelizowany, wpływa istotnie na codzienne funkcjonowanie, zwłaszcza osób zawodowo posługujących się głosem. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje na temat tego, czym jest afonia oraz w jaki sposób oddziałuje na głos.
Co to jest afonia?
Afonia to najcięższa postać zaburzenia fonacji, rozumiana jako całkowita utrata dźwięczności głosu wynikająca z niedowładu czynnościowego mięśni krtani odpowiedzialnych za zamykanie głośni[2][3][4][9]. Osoba dotknięta afonią nie jest w stanie mówić w sposób słyszalny, a komunikacja ogranicza się głównie do szeptu lub pisma[1][2][3][4][6][7][9]. W odróżnieniu od dysfonii, która objawia się chrypką i osłabieniem głosu, afonia oznacza stan niemal całkowitej niemożności wydobycia dźwięku[2].
W afonii psychogennej struktury krtani pozostają zdrowe, a przyczyną jest blokada emocjonalna wykluczająca możliwość fonacji mimo braku uszkodzeń anatomicznych[2][4][7]. Natomiast w afonii fizykogennej występują zmiany w obrębie mięśni, nerwów lub struktur krtani, często wskutek infekcji, alergii lub mechanicznych urazów[1][2][3][5][7].
Rodzaje afonii
Podstawowy podział obejmuje afonię psychogenną i afonię fizykogenną. Afonia psychogenna – określana także jako czynnościowa lub emocjonalna – rozwija się na podłożu silnych przeżyć, stresu lub zaburzeń psychicznych, bez widocznych zmian w krtani[1][2][3][5][7]. W tym przypadku możliwe jest zachowanie naturalnego dźwięcznego śmiechu czy kaszlu, mimo utraty głosu[2][6].
Z kolei afonia fizykogenna jest skutkiem uszkodzeń anatomicznych, np. urazu strun głosowych, porażenia nerwów, skurczu mięśni krtani lub obrzęku o podłożu alergicznym[1][2][3][5][7]. Ten typ rogowo diagnozuje się po wystąpieniu infekcji, obrzęków bądź powikłań neurologicznych. Obie postaci – hiperfunkcyjna (nadmierne napięcie mięśniowe) i hipofunkcyjna (zwiotczenie mięśni) – mają wpływ na funkcjonowanie narządu głosowego[2][4][7].
Objawy afonii
Afonia objawia się przede wszystkim jako całkowity lub częściowy bezgłos. Oprócz niemożności mówienia wyraźnym głosem występują dodatkowe symptomy: chrypka, ból gardła, trudności w mówieniu i oddychaniu, uczucie zmęczenia podczas prób artykulacji czy konieczność porozumiewania się szeptem[1][2][3][5][6][7]. W afonii psychogennej z reguły nie zanika kaszel czy śmiech o normalnej dźwięczności, co bywa ważną wskazówką diagnostyczną[2][6]. Objawy mogą pojawiać się nagle (nawet w kilka godzin) lub rozwijać się stopniowo, a ich czas trwania wynosi zazwyczaj około dwóch tygodni. Dłużej trwająca utrata głosu wymaga rozszerzonej diagnostyki[5].
Mechanizmy i procesy powodujące afonię
Bezpośrednią przyczyną afonii jest zaburzenie funkcji fałdów głosowych, na skutek czego nie dochodzi do ich drgania i powstawania dźwięku[2][4][7]. Hipofunkcja – zwiotczenie mięśni zamykających głośnię – albo hiperfunkcja związana z patologicznym napięciem uniemożliwia prawidłową fonację[2][4]. W afonii psychogennej mechanizm opiera się na blokadzie czynnościowej bez zmian fizycznych, podczas gdy w fizykogennej obserwuje się uszkodzenia wynikające z choroby, alergii, neurologii bądź urazu[3][4].
W strukturze zaangażowane są fałdy głosowe (struny głosowe), mięśnie krtani i nerwy krtaniowe. Zaburzenia lub niedowład któregokolwiek z tych elementów skutkują niemożnością prawidłowego zamknięcia głośni, co uniemożliwia wydobycie głosu[3][4]. W przypadku alergii może pojawić się obrzęk fałdów głosowych prowadzący nawet do nagłej duszności i zagrażającego życiu bezgłosu[4].
Zależności i powiązania afonii z innymi schorzeniami
Afonia psychogenna jest ściśle związana z zaburzeniami emocjonalnymi, depresją czy przewlekłym stresem, dlatego często współwystępuje z innymi objawami psychosomatycznymi[1][3][5][7]. Często pojawia się u osób w zawodach wymagających intensywnego użycia głosu – nauczycieli, wykładowców czy lektorów – jako rodzaj choroby zawodowej[3]. Afonia może także stanowić powikłanie infekcji, alergii, astmy czy uszkodzenia nerwów krtani, będąc powiązaną z chrypką jako pierwszym objawem tych procesów[1][3][4][5][7].
Wpływ afonii na głos i codzienne funkcjonowanie
Utrata głosu, nawet czasowa, wpływa na zdolność do efektywnej komunikacji, co wywołuje frustrację i utrudnienia w pracy zawodowej oraz życiu codziennym, zwłaszcza w przypadku osób, dla których głos jest narzędziem pracy[3]. Brak dźwięcznej fonacji powoduje konieczność szukania alternatywnych sposób kontaktu i często wiąże się z koniecznością ograniczenia aktywności społecznej. Współczesne metody leczenia i profilaktyki skupiają się na terapii psychologicznej i logopedycznej w przypadkach psychogennych oraz edukacji na temat higieny głosu w grupach zawodowych szczególnie narażonych na afonię[3][5].
Leczenie i profilaktyka afonii
Współczesne podejście do leczenia afonii psychogennej opiera się na terapii psychologicznej i logopedycznej, które mają na celu przełamanie blokady emocjonalnej i przywrócenie prawidłowej fonacji[3][5]. W afonii fizykogennej kluczowe jest leczenie schorzenia podstawowego: farmakoterapia infekcji, zabiegi laryngologiczne w przypadku urazów lub specjalistyczne leczenie alergii[4][5].
Profilaktyka polega przede wszystkim na edukacji w zakresie higieny głosu, odpowiednich technik mówienia oraz wykonywaniu ćwiczeń głosowych, szczególnie w grupach zagrożonych zawodową utratą głosu[3][5]. Regularna kontrola laryngologiczna i wdrożenie właściwych nawyków pozwala znacznie zredukować ryzyko wystąpienia afonii.
Podsumowanie
Afonia to jedno z najcięższych zaburzeń fonacji, które uniemożliwia prawidłową komunikację głosową, mając znamienny wpływ na życie zawodowe i prywatne. Jej rozpoznanie i leczenie wymaga interdyscyplinarnej współpracy lekarzy, logopedów i psychologów oraz stosowania profilaktyki zwłaszcza w grupach wysokiego ryzyka. Zachowanie zdrowia głosu wymaga świadomego podejścia do higieny mówienia i kontroli czynników psychologicznych oraz środowiskowych.
Źródła:
- [1] https://zdrowie.nn.pl/artykuly/afonia-przyczyny-leczenie
- [2] https://www.mp.pl/pacjent/objawy/179691,dysfonia
- [3] https://portal.abczdrowie.pl/afonia/6955793335638528a
- [4] https://www.tantumverde.pl/blog/bezglos-afonia-co-to-jest-jakie-sa-przyczyny-bezglosu-i-jak-je-leczyc/
- [5] https://www.cmpromed.pl/afonia-czyli-bezglos-jakie-sa-przyczyny-jak-leczyc/
- [6] https://fizjoterapeuty.pl/choroby/afonia.html
- [7] https://www.hellozdrowie.pl/przyczyny-terapia-i-leczenie-afonii-psychogennej-oraz-somatycznej/
- [9] https://www.halodoctor.pl/news/bezglos-kiedy-nie-mozesz-wydobyc-z-siebie-glosu
CentrumLaryngologiczne.pl to czołowy polski portal medyczny poświęcony zdrowiu górnych dróg oddechowych. Specjalizujemy się w przekazywaniu rzetelnej wiedzy laryngologicznej w przystępnej formie, łącząc najnowsze osiągnięcia nauki z praktycznymi potrzebami pacjentów.