Główna przyczyna refluksu to zaburzone działanie dolnego zwieracza przełyku, który nie zamyka skutecznie połączenia między żołądkiem a przełykiem, co pozwala na cofanie kwaśnej treści i drażnienie błony śluzowej przełyku [1][4][7]. Na przyczyny refluksu wpływają także otyłość, ciąża, przepuklina rozworu przełykowego, zaburzenia motoryki i opróżniania żołądka, czynniki dietetyczne, alkohol, papierosy oraz wybrane choroby i leki [1][2][3][5][7][10]. Objawy często nasilają się po posiłkach i w pozycji leżącej, dlatego ostatni posiłek zaleca się zjeść co najmniej 3 godziny przed snem [8][9].
W tym opracowaniu przedstawiono, jaka może być przyczyna refluksu żołądkowo-przełykowego, jak działa mechanizm cofania treści, które czynniki go wywołują lub nasilają oraz jakie elementy stylu życia i farmakoterapii są z nim najczęściej powiązane, zgodnie z aktualnymi źródłami klinicznymi [1][2][3][4][5][6][7][8][9][10].
Czym jest refluks żołądkowo-przełykowy?
Refluks żołądkowo-przełykowy to cofanie się treści żołądkowej i soków trawiennych do przełyku wskutek niewystarczającej ochrony bariery antyrefluksowej zlokalizowanej na poziomie dolnego zwieracza przełyku [1][7]. Uporczywa ekspozycja błony śluzowej przełyku na kwaśną treść prowadzi do objawów i możliwych powikłań charakterystycznych dla choroby refluksowej przełyku [1][7].
Jaka jest główna przyczyna refluksu żołądkowo-przełykowego?
Najważniejszą odpowiedzią na pytanie o przyczynę refluksu żołądkowo-przełykowego jest osłabienie lub niedomykanie dolnego zwieracza przełyku, które skutkuje niekontrolowanym cofaniem treści żołądkowej do przełyku [1][4][7]. Spadek napięcia zwieracza lub jego nieprawidłowa praca zmniejszają skuteczność bariery antyrefluksowej, przez co epizody refluksu stają się częstsze i dłuższe [1][4][7].
Które czynniki anatomiczne i czynnościowe zwiększają ryzyko?
Przepuklina rozworu przełykowego sprzyja refluksowi, ponieważ zmienia wzajemne położenie żołądka i przepony, osłabiając mechanizmy zapobiegające cofaniu treści [1][2][7]. W konsekwencji bariera przeciwrefluksowa traci szczelność, co zwiększa podatność na refluksowe drażnienie przełyku [1][2][7].
Zaburzenia motoryki przełyku i upośledzony klirens przełykowy wydłużają ekspozycję błony śluzowej na kwas, ponieważ cofnięta treść jest wolniej usuwana z przełyku [7]. Również zaburzenia opróżniania żołądka zwiększają ryzyko refluksu, gdyż dłuższe zaleganie treści w żołądku ułatwia jej cofanie do przełyku [3][7].
Nadwrażliwość przełyku powoduje, że nawet przy mniejszym nasileniu refluksu objawy są bardziej dotkliwe, co wynika z nasilonej percepcji bodźców drażniących [5][7]. Zbiorczo czynniki te tworzą profil anatomiczno-czynnościowy sprzyjający rozwojowi choroby [7][10].
Dlaczego otyłość i ciąża sprzyjają refluksowi?
Otyłość i nadwaga są wiarygodnie powiązane z refluksem, prawdopodobnie poprzez wzrost ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej, który mechanicznie ułatwia cofanie treści żołądkowej [2][5][7]. Zwiększona masa ciała może także nasilać zaburzenia funkcji dolnego zwieracza przełyku i predysponować do przepukliny rozworu przełykowego [2][7].
Ciąża sprzyja refluksowi na skutek wpływu hormonów na napięcie mięśni gładkich oraz rosnącego ciśnienia w jamie brzusznej, co w sumie osłabia barierę przeciwrefluksową i zwiększa częstość epizodów cofania treści [3][5][7].
Czy choroby współistniejące mogą być przyczyną refluksu?
Refluks częściej występuje u osób z cukrzycą, astmą, twardziną i zaburzeniami hormonalnymi, co wiąże się z wpływem tych schorzeń na motorykę przewodu pokarmowego, napięcie zwieracza i wrażliwość przełyku [2][6][7]. Współistnienie wymienionych chorób może zatem działać sprawczo lub nasilająco w przebiegu refluksu [2][6][7].
Jak styl życia i dieta wpływają na refluks?
Elementy stylu życia mają znaczący wpływ na rozwój i nasilenie dolegliwości. Do czynników ryzyka należą nieprawidłowa dieta, duże i tłuste posiłki, ostre potrawy, alkohol, palenie papierosów, brak aktywności fizycznej i siedzący tryb pracy [1][2][3][4][7]. Zwiększona podaż tłuszczu i wysoka objętość posiłku mogą obniżać napięcie zwieracza oraz opóźniać opróżnianie żołądka, co sprzyja cofaniu treści [1][3][4][7].
Czynniki dietetyczne nasilają objawy przez nasilenie wydzielania soku żołądkowego, wydłużenie zalegania pokarmu oraz bezpośrednie podrażnienie błony śluzowej przełyku [1][3][4][7]. Alkoholu i papierosów wielokrotnie nie zaleca się w kontekście refluksu ze względu na ich wpływ na napięcie zwieracza i drażniące właściwości [1][3][7].
Co pogarsza objawy po posiłku i w nocy?
Objawy refluksu często nasilają się po jedzeniu oraz w pozycji leżącej, ponieważ grawitacja przestaje wspierać transport treści w kierunku żołądka, a żołądek jest wypełniony i bardziej podatny na cofanie treści [8][9]. Z praktycznego punktu widzenia rekomenduje się, aby ostatni posiłek zjeść najpóźniej 3 godziny przed snem, co ogranicza nocne epizody refluksu [8].
Jakie leki mogą nasilać refluks?
Do leków, które mogą pogarszać dolegliwości refluksowe, zalicza się blokery kanału wapniowego, leki przeciwcholinergiczne, metyloksantyny, niektóre leki przeciwdepresyjne, doustne środki antykoncepcyjne, a także wybrane preparaty stosowane w cukrzycy [2][7]. Wśród wymienianych substancji znajdują się między innymi amlodypina, teofilina, atropina, ibuprofen oraz preparaty z nikotyną [2][7].
Wpływ leków tłumaczy się oddziaływaniem na napięcie dolnego zwieracza przełyku, motorykę przewodu pokarmowego oraz wydzielanie i transport treści żołądkowej, co może sprzyjać epizodom refluksu [2][7].
Na czym polega profilaktyka objawów związana z dietą?
Postępowanie dietetyczne koncentruje się na ograniczeniu produktów i nawyków żywieniowych zwiększających ryzyko refluksu, w tym potraw smażonych i tłustych, ostrych przypraw, napojów gazowanych, cytrusów, kawy, czekolady oraz alkoholu i papierosów [1][3][4][7][9]. Zmniejszenie objętości posiłków i wybór sposobów przyrządzania sprzyjających lekkostrawności ogranicza ekspozycję przełyku na treść refluksową [3][4].
W codziennym jadłospisie preferowane są potrawy gotowane, duszone lub pieczone, chude mięso, ryby, łagodne owoce i warzywa gotowane, a także słabsza kawa lub herbata w małych ilościach zgodnie z tolerancją [3][4]. Taki schemat żywienia wspiera działanie bariery przeciwrefluksowej i może zmniejszać częstość oraz intensywność dolegliwości [3][4].
Jaki jest wniosek dla osoby z objawami refluksu?
Z perspektywy klinicznej najistotniejsza przyczyna refluksu żołądkowo-przełykowego to dysfunkcja dolnego zwieracza przełyku, która w połączeniu z czynnikami anatomicznymi, czynnościowymi, metabolicznymi i środowiskowymi prowadzi do nawrotów dolegliwości [1][4][7]. Otyłość, ciąża, przepuklina rozworu przełykowego, zaburzenia motoryki i opróżniania żołądka, choroby współistniejące, styl życia, dieta oraz konkretne grupy leków są najlepiej potwierdzonymi składowymi ryzyka [1][2][3][5][6][7][10].
Kontrola masy ciała, modyfikacja diety i pory posiłków, unikanie alkoholu i papierosów, większa aktywność fizyczna, przegląd stosowanych leków oraz świadome ograniczanie czynników nasilających objawy po jedzeniu i w pozycji leżącej tworzą praktyczny zestaw działań przyczynowo skorelowanych z przebiegiem choroby [1][2][3][4][7][8][9].
Źródła:
- https://htcentrum.pl/aktualnosci/refluks-zoladkowo-przelykowy-przyczyny-objawy-i-leczenie-choroby-refluksowej/
- https://www.medicare.pl/artykuly/refluks-zoladkowo-przelykowy-co-go-powoduje-i-jak-go-leczyc.html
- https://www.wapteka.pl/porady/refluks-zoladkowo-przelykowy-co-warto-wiedziec-przyczyny-objawy-i-leczenie/
- https://dpmed.pl/blog/refluks-zoladka-przyczyny-objawy-i-leczenie/
- https://myfoodprofile.com.pl/refluks-przelyku-objawy-dieta/
- https://naturescience.eu/blog/refluks-zoladka-przyczyny-objawy-i-skuteczne-sposoby-leczenia/
- https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/przelyk/50731,choroba-refluksowa-przelyku-refluks-przyczyny-objawy-i-leczenie
- https://zywieniemaznaczenie.pl/choroba-refluksowa-przelyku-przyczyny-objawy-i-dieta/
- https://www.rennie.pl/refluks-zoladkowo-przelykowy/przyczyny-i-objawy
- https://leki.pl/na/refluks-zoladkowo-przelykowy/etiologia/
CentrumLaryngologiczne.pl to czołowy polski portal medyczny poświęcony zdrowiu górnych dróg oddechowych. Specjalizujemy się w przekazywaniu rzetelnej wiedzy laryngologicznej w przystępnej formie, łącząc najnowsze osiągnięcia nauki z praktycznymi potrzebami pacjentów.